Fontana Pretoria

Fontana Pretoria stoi w samym sercu historycznego centrum Palermo, w pobliżu ratusza i słynnego skrzyżowania Quattro Canti. Trzy poziomy koncentrycznych nieck tworzą elipsę i wznoszą się na wysokość dwunastu metrów, a obwód całości liczy sto trzydzieści trzy metry. Ponad pięćdziesiąt rzeźb i reliefów zdobi baseny: harpie, syreny, trytony, zwierzęta, cztery pory roku i dwunastu bogów Olimpu. Leżące postacie uosabiają cztery rzeki miasta: Oreto, Papireto, Gabriele i Maredolce. Symetryczny układ nieck, schodów i posągów uchodzi za podręcznikowy przykład dojrzałego renesansu na Sycylii.

Dzieło zaprojektował i wykonał w połowie XVI wieku rzeźbiarz Francesco Camilliani, pierwotnie z myślą o ogrodach toskańskiej willi. Willa należała do don Pedra Álvareza de Toledo, hiszpańskiego wicekróla Neapolu. Po jego śmierci w 1553 roku syn Luigi sprzedał dzieło, a Palermo kupiło je w 1574 roku za około trzydzieści tysięcy scudi. Na Sycylię pomnik trafił w postaci 644 części, złożonych na nowo na specjalnie przygotowanym placu, dzisiejszej Piazza Pretoria. Syn twórcy, Camillo Camilliani, zmienił pierwotny układ i dopasował całość do nowego otoczenia. Fontannę od 1858 roku otacza kuta krata projektu Giovana Battisty Filippo Basile. Na przęsłach kraty wyróżnisz Geniusza Palermo, świętą Rozalię i orła Pretorii.

Nagie ciała posągów tak oburzyły mieszkańców, że fontanna zyskała przydomek Fontana della Vergogna, czyli Fontana Wstydu. Krążyły nawet pogłoski, że woda jest skażona kiłą. Przydomek ma jednak i drugie źródło: cenę zakupu, uznawaną za marnotrawstwo w czasach nędzy i głodu. Gdy senatorowie, którzy go aprobowali, opuszczali ratusz, tłum wołał za nimi: wstyd, wstyd. Goethe, który zwiedzał miasto w 1787 roku, podobno zgorszył się na jej widok. Dopiero pod koniec XX wieku konserwatorzy odnowili figury wyniszczone latami wandalizmu. Fotografowie i turyści krążą między rzeźbami, wyłapując detal po detalu. A w tle wyrasta kopuła kościoła San Giuseppe dei Teatini.