Fontana Pretoria

Në zemër të qendrës historike të Palermos, pranë bashkisë dhe kryqëzimit Quattro Canti, pret vizitorin Fontana Pretoria. Shatërvani ka formë eliptike, me basene koncentrike në tri nivele dhe shkallë që i lidhin. Ai ngrihet rreth 12 metra lart, ndërsa perimetri i tij arrin 133 metra. Mbi 50 statuja dhe reliefe e zbukurojnë: harpi, sirena, tritonë, kafshë të ndryshme, katër stinët dhe dymbëdhjetë perënditë e Olimpit.

Gjithçka nis në mesin e shekullit të 16-të, kur skulptori Francesco Camilliani e projektoi për kopshtet e një ville në Toskanë. Vila i takonte Don Pedro Álvarez de Toledo, nënregjentit spanjoll të Napolit. Pas vdekjes së Don Pedros në 1553, biri i tij Luigi vendosi ta shiste. Palermo e bleu në 1574 për rreth 30 000 skudë dhe e mori të çmontuar në 644 pjesë. Biri i skulptorit, Camillo Camilliani, e ngriti sërish në sheshin e përgatitur posaçërisht, në Piazza Pretoria. Ai e përshtati me vendin dhe e ndryshoi nga projekti fillestar. Rregullimi simetrik i baseneve, statujave dhe shkallëve e bën veprën shembull të Rilindjes së Lartë në Siçili.

Statujat e zhveshura tronditën banorët, që ia ngjitën nofkën «Fontana della Vergogna», «burimi i turpit». Madje qarkuan thashetheme se uji i tij mbante sifiliz. Palermitasit e panë koston e lartë si shpërdërim parash publike në kohë varfërie dhe urie. Senatorët që e kishin aprovuar blerjen dëgjonin «turp, turp» sa herë dilnin nga bashkia. Edhe Goethe, që vizitoi qytetin në 1787, thuhet se u tmerrua nga pamja e shatërvanit. Vandalizmi e detyroi qytetin ta rrethonte me një gardh hekuri, dizenjuar nga Giovan Battista Filippo Basile në 1858. Në të lexohen Gjeni i Palermos, shën Rozalia dhe shqiponja e Pretorias. Në fund të shekullit të 20-të monumenti u restaurua. Nëse i hidh syrin detajeve, gjen katër figura të shtruara që mbajnë emrat e lumenjve të Palermos: Oreto, Papireto, Gabriele dhe Maredolce.