Manastiri i 40 Shenjtorëve

Manastiri i 40 Shenjtorëve, Saranda'nın yukarısında, şehre hâkim bir yamaçta duran yıkık bir Ortodoks manastırıdır. Altıncı yüzyılda, muhtemelen imparator Justinianus döneminde inşa edilen kompleks, bin yılı aşkın süre İyonya kıyılarının başlıca hac merkezlerinden biri sayıldı. Manastır, adını Orta Çağ'da yakındaki kente devretti: bugünkü Saranda, Yunanca “Kırk Aziz” anlamındaki Agioi Saranta'dan gelir.

Manastırın asıl ünü, Sebaste'li Kırk Şehit kültürüne dayanır. Bu şehitler, dördüncü yüzyılın başında bugünkü Ermenistan'daki Sebaste kentinde inançları yüzünden öldürülen Hristiyan askerlerdi. Gelenek, putperest tanrılara kurban sunmayı reddettikleri için onları donmuş bir göl üzerinde bıraktığını ve çoğunun soğuktan öldüğünü anlatır. Kalıntılarının manastıra getirildiğine inanılıyordu ve yeraltı katında, her biri bir şehide adanmış kırk küçük şapel sıralanıyordu. Hacılar bu odalara, kilisenin kuzey yanındaki geçitten giriyordu. Yukarıdaki bazilika bölgenin en büyüğüydü: üç büyük kapısı, tek apsisi, iki dış kulesi ve altı apsisli odası vardı. En az bir odada, açık kitaplar tutan iki haleli figür ve boyalı bir arkad gösteren geç antik resim izleri bugün de görülür. Batı ve kuzey dış duvarlarında, bağışçıların adlarını ve koruma dualarını taşıyan dört Yunanca kitabe okunuyor.

Manastır Osmanlı fethinde ağır zarar gördü, on sekizinci ve on dokuzuncu yüzyıllarda yeniden canlandı, yirminci yüzyılın başında ise terk edildi. 1944'te, içinde Alman garnizonu bulunduğu sanıldığı için manastır bombalandı. Komünist dönemin ateist kampanyası yıkımı sürdürdü ve alan bir askeri üsse dönüştü. Bazilikanın yalnızca birkaç yan duvarı bugün ayakta duruyor. Alan 1970'te kültür anıtı ilan edildi, 2002 ile 2013 arasındaki kazılar ise sikke, cam, kemik ve seramik buluntularını gün ışığına çıkardı. Yerel Rum Ortodoks cemaati için burası hâlâ kutsal bir yer: insanlar bugün de kalıntılara çiçek bırakmaya geliyor.