Manastiri i 40 Shenjtorëve

Boven de Ionische kuststad Saranda, in Albanië, liggen de resten van het orthodoxe klooster Manastiri i 40 Shenjtorëve. Vermoedelijk verrees het in de zesde eeuw, onder de Byzantijnse keizer Justinianus. Minstens duizend jaar lang gold het als een van de belangrijkste bedevaartsoorden van de regio. Saranda dankt zelfs haar naam aan dit klooster: Agioi Saranta is Grieks voor veertig heiligen.

Het complex telde herbergen voor pelgrims, heilige waterbronnen, crypten en de grootste basiliek van de streek. In de ondergrondse ruimten lagen veertig kleine kapellen, één voor elke martelaar van Sebaste. Naar de overlevering weigerden die christelijke soldaten uit de vroege vierde eeuw offers aan heidense goden. Ze moesten naakt op een bevroren meer staan en de meesten overleefden de kou niet. De relikwieën zouden hier hebben gelegen, en pelgrims vonden de ondergrondse kamer via een doorgang aan de noordkant van de kerk. Die toeloop duurde tot in de veertiende en vijftiende eeuw. Daarna volgden Ottomaanse schade en een korte heropleving in de achttiende en negentiende eeuw. In 1944 bombardeerden geallieerden de plek, omdat men er een Duits garnizoen vermoedde. Het atheïstische communistische regime sloopte de rest en richtte er een militaire basis in. Alleen delen van de zijmuren bleven uiteindelijk overeind. De ruïne is sinds 1970 een officieel beschermd cultuurmonument.

Aan de buitenmuren zie je vier Griekse inscripties: namen van weldoeners en gebeden voor hun bescherming. Minstens één van de zes apsidale vertrekken toont nog laat-antieke schilderingen. Twee figuren met halo's houden open boeken vast, naast een geschilderde arcade. In de westelijke crypte vonden archeologen inscripties van gebroken tegels en potscherven, sommige uit de vijfde of zesde eeuw. Opgravingen tussen 2002 en 2013 brachten onder meer munten, glas, beenderen en keramiek aan het licht. Leden van de Grieks-orthodoxe gemeenschap leggen er nog bloemen neer voor de martelaren.