Gedenkstätte Arbeitserziehungslager Nordmark

In Kiel, op de vochtige grond bij de Russee, ligt de Gedenkstätte Arbeitserziehungslager Nordmark. Zij herinnert aan het strafkamp dat Gestapo-leider Fritz Schmidt er in juni 1944 liet bouwen. Het kamp moest de overbevolkte politiegevangenis en de barakken van Drachensee ontlasten. Vooral diende het als tuchtmiddel tegen dwangarbeiders in de landbouw en de wapenindustrie. Zelfs de geringste misstap op het werk kon tot opsluiting leiden.

De gevangenen kwamen uit tal van landen, de meesten uit de Sovjet-Unie en Polen, en ongeveer een kwart was vrouw. Het kampleven leek op dat in een concentratiekamp: tien uur zware arbeid per dag, hoofdzakelijk puinruimen in het Kielse stadsgebied. Honger, slechte hygiëne en gebrekkige medische zorg eisten levens, en mishandeling en willekeurige executies hoorden erbij. In april 1945 volgden transporten uit andere kampen, waaronder bijna tweehonderd mensen uit het buitenkamp Fuhlsbüttel. Kort voordat Britse troepen op 4 mei 1945 arriveerden, vermoordden de wachters ongeveer driehonderd gevangenen. Van de circa vijfduizend mensen die hier vastzaten, overleefden minstens vijfhonderdachtenzeventig het niet. In 1947 veroordeelde een Brits militair tribunaal Otto Baumann, de plaatsvervangende kampleider, tot de galg.

Na 1945 steunde het herinneringswerk volledig op privéinitiatieven. In 1971 zette de pastoor van Russee een gedenksteen neer. Pas in 1985, na publieke druk, volgde een plaquette van de stad. De werkgroep AKENS ontwierp de gedenkplaats van 2003, betaald door de EU en de stad, en verzorgt er rondleidingen. Drie informatieborden met tekst en beelden vertellen je de geschiedenis van het vrij toegankelijke terrein. Het hart van de plek is een gedenkstele in twee delen. Het ene is de grondsteen die Poolse dwangarbeiders er in 1946 plaatsten. Het andere draagt dertien namen van vermoorde mensen uit verschillende landen, die samen voor alle slachtoffers staan. Op korte afstand liggen de fundamenten van het gastenverblijf van de SS, blootgelegd in 1989. Van het kamp zelf is verder niets bewaard gebleven.