Moritz Klein

Stolperstein Moritza Kleina leży w chodniku przy Storgata 62 w Norwegii, przed miejscem jego dawnego sklepu. Mosiężny kwadrat ma dziesięć na dziesięć centymetrów i niemal znika wśród codziennych kroków. Z bliska odczytasz wyryte litery, a z dalszej odległości zobaczysz go dopiero, gdy słońce rozbłyśnie na metalu. Próg zwyczajnego sklepu zachowuje w ten sposób ślad życia przerwanego przez nazistowski reżim.

Gunter Demnig rozpoczął projekt takich płytek w 1993 roku, umieszczając pojedyncze biografie w przestrzeni publicznej. Ta mała płyta przywraca pamięci człowieka, którego wojna wyrwała z codzienności, pracy i sąsiedzkiego życia. Podczas uroczystego ułożenia uczestniczyli krewni oraz przedstawiciele władz, a wojewoda osobiście osadził kamień w chodniku. Przywołano wtedy słowa poety Arnulfa Øverlanda o niesprawiedliwości, której nie wolno tolerować tylko dlatego, że dotyka innych.

Najbardziej zostaje w pamięci kontrast między rozmiarem płytki a ciężarem jej przesłania. Jej powierzchnia może odbić twoją twarz, zanim ruszysz dalej ulicą.