Arbeitserziehungslager Nordmark

Aan de rand van Kiel, tussen woonwijken en sportvelden, staat de plek waar de Gestapo in juni 1944 het Arbeitserziehungslager Nordmark inrichtte, een strafkamp dat tot 4 mei 1945 in gebruik bleef. Het was bedoeld om buitenlandse dwangarbeiders te breken, mannen en vrouwen die op boerderijen en in de wapenindustrie moesten werken. Wie hier terechtkwam, verloor eerst zijn waardevolle spullen en kleding en kreeg camps_pullOver naar Nederlands?kampkleding met later een rood kruis erop geschilderd terug.

Het kamp groeide tot meer dan twintig barakken, met twee wachttorens en een half onder de grond gebouwde arrestbunker met achtenveertig raamloze eenzame cellen. De onverwarmde barakken waren op tweehonderd personen berekend, met open emmers als toilet. In totaal zaten er vijfduizend mensen gevangen, van wie er zeshundert het niet overleefden; de meesten waren Sovjet- of Poolse dwangarbeiders. De werkdag begon om vijf uur 's ochtends en duurde tien uur, met puinruimen in Kiel, het vrijleggen van blindgängers en bunkerbouw buiten het kamp. Kielderse bedrijven, waaronder de Holsten-brouwerij en een visfabriek in Hassee, haalden goedkoop arbeidskrachten uit de barakken. In de laatste twee weken voor het eind van de oorlog werden ongeveer driehonderd mensen doodgeschoten en in massagraven begraven.

Vandaag loopt je over het terrein langs een voetbalveld, een tennisbaan en een supermarkt, en tussen die alledaagse sporen door staan drie gedenkstenen en drie infoborden die de geschiedenis vertellen. Op de steen van 1985 stond oorspronkelijk een slotzin die waarschuwde voor elke vorm van wreedheid en terreur; verantwoordelijke politici lieten die verwijderen. In 2016 werden hier voor het eerst tweehonderd pas ontdekte namen van slachtoffers van de dodenmarsen hardop voorgelezen.