Obere Gaisenbergbastion (Werk XIX)

Obere Gaisenbergbastion, znany także jako Werk XIX, należy do rozległego systemu historycznych fortyfikacji Bundesfestung Ulm w niemieckim Ulm. Budowę prowadzono w latach 1843–1858 pod kierunkiem kapitana Vogta. Zamknięty bastion chronił północno-wschodnie skrzydło wzgórza Michelsberg i mógł samodzielnie bronić się ze wszystkich stron. Bastion ma suchą fosę, glacis i trójstronną ścianę. Glacis tworzy pochyły nasyp ziemny, a układ umocnień pozwalał bronić obiektu ze wszystkich stron. Z tyłu bastionu zachował się prostokątny reduit. Służył jako ostatnia linia obrony i schronienie dla załogi, natomiast część czołowa mieści kazamatę typu bonnet. Barki zamkniętego bastionu wzmacniają dodatkowe flanki boczne.

Lewy bok udostępnia publiczna ścieżka, prowadząca wzdłuż muru i rondengangu, czyli zadaszonego przejścia. Prawą część zachowanej fosy wykorzystuje lokalna kwiaciarnia. W 1903 roku usunięto prawą stronę bastionu pod budowę Eythstraße, a fragment fosy zasypano. W 2002 roku odrestaurowano lewą flankę wtórną po podpaleniach. Podczas drugiej wojny światowej na trawersie z pustym wnętrzem ustawiono stanowiska przeciwlotnicze, a reduit mieści wydawnictwo. Sąsiednie dzieła to Courtine XVIII i Courtine XX. Pierwsze leży na zachodzie, drugie na południowym wschodzie, a oba dopełniają sieć umocnień Bundesfestung Ulm. Bastion pozostaje widocznym zabytkiem wojskowej historii Ulm. Jego zachowane mury, sucha fosa i publiczna ścieżka pokazują, jak dawna fortyfikacja funkcjonuje w nowoczesnym mieście.