Risiera di San Sabba

Risiera di San Sabba to rozległy kompleks przemysłowy we Włoszech, zbudowany jako łuszczarnia ryżu w latach 1898–1913. Długie ciągi budynków i otwarty dziedziniec pokazują skalę dawnego zakładu. Po okupacji, w październiku 1943 roku, teren przekształcono w policyjny obóz detencyjny.

Przetrzymywano tu, torturowano i kierowano do deportacji więźniów politycznych, członków ruchu oporu, Żydów oraz cywilów. W latach 1944–1945 działał tutaj piec krematoryjny, jedyny tego rodzaju w nazistowskim obozie na terenie Włoch. Dzisiejszy dziedziniec wskazuje miejsce komina, a dawna maszynownia i kotłownia zachowują ślady tej historii. Siedemnaście małych cel mieściło więźniów przed deportacją albo śmiercią. W dużej mierze zachowany układ tych pomieszczeń pozwala zobaczyć, jak ciasna była codzienność uwięzionych.

W 1965 roku teren uznano za pomnik narodowy, a dziesięć lat później otwarto muzeum miejskie i miejsce pamięci. Fotografie, dokumenty, przedmioty byłych deportowanych oraz nagrania świadectw tworzą dziś część ekspozycji multimedialnej. Zachowane 349 nazwisk przypomina o ludziach, których losy łączą materialne ślady z powojenną pamięcią. Na dziedzińcu zwraca uwagę duża metalowa płyta, oznaczająca miejsce dawnego krematorium.