Gertrud Fuld

Stuttgart'ta bir kaldırımda, ayak hizasında, on santimetrelik bir beton küp göreceksiniz. Küpün üstüne gömülü pirinç levhada Gertrud Fuld yazıyor. Bu bir Stolperstein, yani Nazi zulmünün kurbanlarını son kez özgürce yaşadıkları yerde anan küçük taşlardan biri. Levhada kişinin adı ve yaşam tarihleri okunur, çoğu taşta buna "Hier wohnte", yani "burada yaşadı" ibaresi eşlik eder.

Bu taşlar, Alman sanatçı Gunter Demnig'in 1992'de başlattığı bir anıt fikrinden büyüdü. Her biri elle yapılır ve bireysel bağışlarla, yerel destekle finanse edilir. Proje önce Holokost'un Yahudi kurbanlarını anmak için yola çıktı, sonra kapsamını Sinti ve Romanlara, Polonyalılara, homoseksüellere, engellilere ve Yehova Şahitlerine genişletti. Taşlar gösterişli bir yere dikilmez, kaldırım yüzeyiyle aynı hizada durur ve geçenlerin rastlantıyla keşfetmesi için orada bekler. Almanya'dan Avusturya'ya, Hollanda'dan İtalya'ya uzanan bu ağ, dünyanın en büyük dağınık anıtını oluşturuyor.

Stolperstein adının arkasında da bir hikâye var. Nazi Almanyası'nda taşa takılan birinin bir Yahudi'nin mezarına denk geldiği söylenirdi, bugün ise aynı kelime sokakta bir yaşama rastlamayı anlatıyor. Gözü aşağı düşen her yaya pirinç levhadaki ismi okur ve o isim, gürültülü bir şehir gününün ortasında bir an için geri döner.